معاون بهره برداری شركت آب و فاضلاب استان اصفهان، در گفت وگوی اختصاصی با "نسل فردا":
صرفه جویی در مصرف آب، مختص به فصول گرم نیست
وضعیت آب خوب نیست. حال زاینده رود هم به احتضار می رود. اكنون حجم آب ذخیره شده سد زاینده رود 164 میلیون مترمكعب است؛ این به معنای آن است كه ما با افت 74درصدی نسبت به متوسط بلندمدت حوضه آبی زاینده رود همراه هستیم. گرچه به گفته معاون بهره برداری شركت آب و فاضلاب استان اصفهان، در نیمه دوم سال نسبت به نیمه اول، آب كمتری مصرف می شود؛ اما ما همچنان نیازمند صرفه جویی هستیم. به گفته حسن غلامی، استان اصفهان در منطقه خشك قرار دارد و باتوجه به كاهش شدید منابع آبی همواره باید این موضوع را مد نظر قرار داد كه صرفه جویی مختص به فصول گرم نیست و مصرف بهینه ما باید در طول سال و در فصل های پاییز و زمستان نیز استمرار داشته باشد.
دریا قدرتی پور

فصل سرد كه فرا می رسد، بسیاری فكر می كنند مشكل بی آبی حل شده است. به نظر شما باوجود آب كمتری كه به واسطه كاهش مصارف انرژی از جمله كولرهای آبی مصرف می شود، ما در نیمه دوم سال باز هم نیاز به جیره بندی یا قطعی آب هستیم؟
بله، دقیقا همینطور است. صرفه جویی در مصرف آب مختص به فصول گرم نیست و مصرف بهینه ما در تمام طول سال و در فصل های پاییز و زمستان نیز باید استمرار داشته باشد. اگر به طور استاندارد برای هر نفر در شبانه روز 150 لیتر مصرف آب در نظر بگیریم و هر نفر 1.5 لیتر یعنی معادل یك بطری نوشابه خانواده از مصرف خود بكاهد، در طول شبانه روز شش میلیون لیتر آب در استان اصفهان صرفه جویی می شود. به گفته او كاهش مصرف آب به اندازه روزانه 1.5 لیتر برای هر نفر به راحتی امكان پذیر است و هر شخصی می تواند در زمان استحمام، شست وشوی ظرف و لباس، آبیاری باغچه و هر نوع فعالیت روزمره از پس آن و حتی بیشتر از آن برآید. این میزان آب مقدار كمی نیست و به ازای آن می توان برای 40هزار نفر آب تامین كرد. همچنین استفاده از تجهیزات كاهنده مصرف آب مانند پرلاتورها(درفشان) سردوش ها، فلاش تانك های كم مصرف دوحالته، محدودكننده های جریان آب (رگولاتورها)، شیرآلات اهرمی، شیرآلات الكترونیكی و خودكار می تواند برای كاهش مصرف آب مفید باشد. متاسفانه بسیاری فكر می كنند در نیمه دوم سال ما با مشكل بی آبی و كمبود آب روبه رو نخواهیم بود؛ اما اینطور نیست، به هر حال ما عملا با رودخانه ای خشك روبه رو هستیم و بارندگی ها نیز در حد نرمال نیست. باوجود این مسائل، ما هیچ آبی را از چاه های فلمن استحصال نمی كنیم و متاسفانه ما درحال حاضر از یك منبع مطمئن و خوب كه بالغ بر سه هزار لیتر آب شهروندان از آن تأمین می شد، محروم هستیم و تا زمانی كه رودخانه باز نشود، امكان استفاده از چاه های فلمن را نداریم و اكنون آب پشت سد نیز كمتر از 170 میلیون مترمكعب است و در حال نزدیك شدن به خط قرمز هستیم و امكان اینكه آب برای مصارفی به غیر از شرب باز شود، واقعاً امكان پذیر نیست.
پس به همین دلیل است كه آب زاینده رود برای كشت پاییزه كشاورزان نیز باز نشده؟ به نوعی ما با بحران كم آبی روبه رو هستیم، درست است؟ حال باز هم می پرسم، ما با این بحرانی كه وجود دارد، ممكن است كه نیاز به جیره بندی داشته باشیم؟
به هر حال در نیمه دوم سال بین 30 تا 40 درصد مصرف آب ما كم می شود و با ذخیره سازی مطمئن می توانیم بهترین خدمت را به شهروندان ارائه بدهیم منتها مدیریت مصرف و صرفه جویی در مصرف آب را در تمام شرایط باید لحاظ كنیم. ما در استان و كشوری هستیم كه نیمه خشك تلقی می شود و در برخی از نقاط استان نیز با كاهش بارندگی روبه رو بوده ایم و حتی تا 70 درصد با كمبود آب روبه رو هستیم و با این میزان كاهش بارندگی و شرایط بحرانی كه در منابع آب حاكم است، هر قطره از آب را باید صرفه جویی كنیم و این یك وظیفه ملی و شرعی است؛ بنابراین باوجود اینكه مشكل چندانی در تامین آب در این فصل نداریم و نیازی به جیره بندی نیز نیست؛ اما به هرحال به دلیل اهمیت و صیانت از منابع آب لازم است در این شرایط و در هر فصلی، مصرف بهینه آب را در دستور كار قرار دهیم. ما اكنون با كاهش 30 درصدی بارش ها در استان اصفهان نسبت به میانگین بلند مدت(44 ساله) روبه رو هستیم. استان اصفهان در اقلیم خشك و نیمه خشك قرار دارد و مردم در بخش های مناطق مختلف، تنش آبی را حس می كنند؛ اما با این حال از ابتدای سال تاكنون هیچ جیره بندی یا قطعی آب ناشی از تنش آبی در استان رخ نداده و تنها در برخی از آپارتمان ها افت فشار گزارش می شد. به هر حال با فرهنگ سازی مناسب و مشاركت مردم، میزان سرانه مصرف آب كاهش یافته است.
هم اكنون سرانه آب در بخش های مختلف به چه میزان است؟
سرانه مصرف آب در بخش مسكونی به ازای هر نفر در شبانه روز از 189 لیتر در سال 95 به 151 لیتر در سال 96 رسید و این آمار بیانگر آن است كه شهروندان نیز در راستای كاهش مصرف، خود را مسئول می دانند.
یكی از مسائلی كه به ما در صرفه جویی آب كمك می كرد، استفاده از آب های خاكستری بود، آیا این پروژه به نتیجه رسید؟
خوشبختانه در این بخش، اولین پروژه را در دانشگاه اصفهان اجرا كردیم و دستگاه آماده شروع به كار است و به زودی راه اندازی می شود و اولین تجربه آب خاكستری را در سطح استان و كشور خواهیم داشت؛ درعین حال خوشبختانه طرح های دیگری هم به موازات این كار توسط شهرداری و دانشگاه صنعتی اصفهان و برخی از صنایع در دست اقدام است كه امیدواریم با استفاده از آب خاكستری بتوانیم استفاده كمتری از منابع آب زیرزمینی و سطحی داشته باشیم و آن منابع را جایگزین كنیم.
در صحبت های تان گفتید قطره ای از این آب را نمی توانیم برای مصارف دیگری به غیر از آب آشامیدنی داشته باشیم، در این حالت وضعیت درختان به چه شكل خواهد بود؟ آیا قرار است از آب خاكستری استفاده كنیم و باتوجه به اینكه نفس اصفهان بسته به وجود درختانش است، آیا با شهرداری تعامل كرده اید كه در آبیاری درختان به جز پساب، از آب های جایگزین برای درختان استفاده كنند؟
بله، من تاكید كردم حتی قطره ای از این آب ارزش دارد. در مورد درختان هم باید بگویم شهرداری اكنون از چاه های حریم رودخانه استفاده می كند و ما هم طبیعتا در زمینه بحث های محیط زیست و اكولوژی طبیعی وظایفی داریم و سهم مناسبی از منابع آبی را به شهرداری اختصاص داده ایم؛ اما موضوع مهمی كه وجود دارد این است كه شهرداری اصفهان هم باید همسو با شهرداری شاهین شهر، فولادشهر و دولت آباد از چرخه پساب استفاده كرده، وارد این چرخه بشود و از پساب در جهت تامین آب فضای سبز شهری استفاده كند و تا آن زمان با به حداقل رساندن مصرف آب، باید از فضای سبز موجود به خصوص در بخش درختی، حفظ و نگهداری كنیم و از گسترش فضای سبز مثل چمن خودداری شود.
به موضوع دیگری هم بپردازیم. اینكه وقتی مسئله و بحران كم آبی مطرح می شود، این شائبه برای مردم ایجاد شده كه با پایین آمدن آب های زیرزمینی، آب های آشامیدنی دچار آلودگی می شوند؛ این صحبت ها صحت دارد؟
اتفاقا وقتی میزان آب های زیرزمینی به حداقل می رسد، به لحاظ آلودگی شرایط مطمئن تر می شود؛ اما كیفیت آب كمتر می گردد؛ چون به هرحال به سطح آب های شور می رسیم و عملا آبی كه مورد استفاده قرار می گیرد، به لحاظ طعم و مزه با اشكال مواجه می شود. درواقع آب آشامیدنی كه همه ما استفاده می كنیم در محل تولید، منابع نگهداری، شبكه توزیع و حتی در خانه ها و سازمان ها به عنوان مصرف كنندگان از حیث سلامت و بهداشت مورد پایش و آزمایش های گوناگون قرار می گیرد. شاخص كلر باقیمانده به عنوان شیوه ای برای ارزیابی میزان آلودگی و سلامت آب است؛ هنگامی كه كلر آب در منازل به عنوان مصرف كنندگان به نسبت ابتدای چرخه تولید، با افت روبه رو نشود، نشان می دهد كه آب دارای كلر كافی است؛ بنابراین سلامت و بهداشت آن ثابت می شود. همچنین فرآیند تصفیه و پایش بهداشت و سلامت آب شرب در استان اصفهان بنابر استانداردهای لازم و با همكاری ارگان های مرتبط با سلامت و بهداشت، نظیر دانشگاه علوم پزشكی انجام می گیرد.
اما برخی اوقات در این زمان ها آب رو به كدرشدن هم می رود، این مسئله به خاطر پایین رفتن آب های زیرزمینی است یا مشكل از جای دیگری بروز می كند؟
می توانم قاطعانه بگویم در شبكه آب رسانی چنین اتفاقی نادر است و اصلاً نیست؛ اما در برخی مواقع ممكن است شكستگی خاصی در نزدیكی منزل در لوله ها ایجاد شده باشد یا ناشی از قدمت شبكه های داخلی منزل باشد كه با اصلاح آن، مشكل حل خواهد شد؛ وگرنه در بحرانی ترین شرایط كه رودخانه سیلابی می شود ما همچنان آب شفاف و بیرنگی داریم.
در نیمه اول سال بعد و واردشدن به فصل بهار و تابستان كه با مصرف بیشترآب روبه رو هستیم، آیا پیش بینی های لازم را كرده اید؟
بله، پیش بینی های لازم شده است؛ اما به هرحال باید این نكته را متذكر شوم كه طرح آبرسانی اصفهان بزرگ در سال 87 به اتمام رسیده و باید از آن به بعد طرح دومی به طرح فعلی اضافه می شد؛ اما باوجود گذشت نه سال، عملاً طرحی به بهره برداری نرسیده است و همچنان با استفاده از منابع آن زمان مصرف داریم. این درحالی است كه از سال 89 تا 95 بیش از 500 هزار واحد به آمار مصرف كنندگان آب شرب اضافه شده و درعین حال، در چهار سال گذشته 124 حلقه چاه در استان اصفهان خشك و از چرخه تامین آب خارج شد. همچنین مردم برای هر متر مكعب آب 400 تومان پرداخت می كنند؛ درحالی كه برای هر مترمكعب بیش از یك هزار تومان هزینه می شود، نزدیك به 500 هزار خانوار به طرح آبرسانی اصفهان بزرگ اضافه شده اند و ما اكنون داریم از منابع رزرو استفاده می كنیم؛ به همین خاطر است كه در تابستان با افت فشار مواجه می شویم؛ زیرا حدود دوهزار و 700 لیتر در آن سه ماه، كسری تامین آب داریم و عملا با قطع موضعی و افت فشار مواجه هستیم. به هرحال ناچاریم به خاطر به حداقل رساندن افت فشار و كاهش مشكلات مردم، تدابیر كوتاه مدتی را به اجرا بگذاریم. در این راستا سعی كرده ایم از حداكثر ظرفیت تصفیه خانه و خطوط انتقال استفاده كنیم و حفر چاه های آب را در دستور كار قرار دهیم. همچنین چاه هایی را كه در اختیار اشخاص و سازمان ها بوده و از لحاظ كیفیت مورد تائید علوم پزشكی و ما هستند نیز اجاره كرده و استفاده كنیم و نهایتا تاكید بیشتری بر صرفه جویی در مصرف آب و استفاده از لوازم كاهنده داشته باشیم؛ به این خاطر كه معتقدیم كاهش مصرف آب به شدت برای اقتصاد خانواده به خصوص در فصل گرم مؤثر است و به غیر از تاثیرات و اثرات ملی جزو وظایف اخلاقی ما به شمار می رود.
و باوجود این مشكلات، هر ساله با چه مقدار هدرروی آب روبه رو هستیم؟
ما در سال نزدیك به 380 میلیون متر مكعب تولید آب داریم، در سال 86 نزدیك به 31درصد آب بدون درآمد داشتیم كه این میزان اكنون به 17درصد رسیده و می توان گفت این میزان نزدیك به 13درصد كاهش یافته، این امر با تلاش و فعالیت هایی بوده كه همكاران ما درسطح شركت انجام داده اند. در سطح كشوری هم ما رده اول آب بدون درآمد را در حداقل ها داشته ایم و از این 17درصد 10درصد هدررفت بوده و از دسترس ما خارج است. دلایل این موضوع هم به دلیل نشت از شبكه نیست؛ بلكه وقتی شكستگی در لوله ها ایجاد می شود، بخش بزرگی از لوله را باید تخلیه و خشك كنیم، به همین خاطر است كه بخشی از آب به این طریق از دسترس ما خارج می شود و این جزو طبیعت این صنعت است؛ اما با تمام این ها می توانم به صراحت بگویم كه اصفهان كمترین هدررفت آب را در سند ملی كشور دارد.
یكی از موضوعاتی كه می تواند به استحصال آب كمك كند، جمع آوری آب های سطحی است، در این رابطه به نظر می رسد جهاد كشاورزی و آب منطقه ای باید پاسخ گو باشند؛ اما آیا شما هم تعاملات لازم را برای كاهش هدررفت آب با این ارگان ها داشته اید؟ باتوجه به اینكه با واردشدن آب های سطحی به فاضلاب ها، این مكان ها نیز با مشكل روبه رو می شوند؟
بله، در این زمینه شهرداری مكلف است كه كانال های زه كشی را ایجاد كند و ما نیز مرتبا روی این موضوع تاكید كرده ایم و جزو موضوعات كاری ما و شهرداری است. به همین خاطر در خیابان توحید چنین كانالی احداث شده و آب های سطحی به سمت رودخانه هدایت شده و وارد زمین می شود و از دسترس خارج نمی گردد و به تغذیه مصنوعی زمین كمك می كند. شهرداری همچنین در چندین خیابان دیگر نیز این زه كشی ها را اجرا كرده است، منتها این مقوله شامل حجم وسیعی از شهر نمی شود؛ بنابراین ما توصیه كرده ایم كه این كانال ها ایجاد شود و بتوانیم آب هایی را كه در سطح شهر جاری می شود، هدایت كنیم تا وارد سفره های زیرزمینی شود.
در كدام مناطق اصفهان حجم بیشتری از مشكل شبكه فرسوده فاضلاب وجود دارد؟
در بخش هایی از شهر كه شبكه قدمت بالاتری دارد، طبیعتا فرسودگی هم بالا است كه شامل محور میر، نظر، مشتاق و كمال اسماعیل در محور خیابان كاشانی و شیخ بهایی و نهایتا در بخش هایی از خیابان منتهی به قدس و اتوبان چمران و بخش هایی از خانه اصفهان می شود. این مكان ها جاهایی هستند كه بیشترین قدمت را دارند و احتمال خرابی لوله را داریم.
هزینه ای كه باید برای تعمیر و بازسازی این شبكه تامین شود، چقدر است؟
به طور متوسط به ازای هر كیلومتر، سه میلیارد تومان هزینه لازم است كه برابر با نه هزار میلیارد تومان می شود.