درحالیكه پنج رودخانه پر آب كشور در خوزستان جریان دارند، خوزستانیها همچنان مجبور هستند برای تأمین آب شرب خود دست به دامان فروشندگان دورهگرد شوند كه كلی مشكلات بهداشتی را با خود یدك میكشند.

خبرگزاری مهر - آب بهعنوان مهمترین نیاز حیات بشر، امروزه نهتنها در عرصه زیست موجودات زنده نقش اصلی را دارد، بلكه بهعنوان عاملی حیاتی در تعاملات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایفای نقش میكند. تحقیقات و پژوهشهای مربوط به حوزه آب از جمله اكتشاف، استخراج و بهرهبرداری، نگهداری، بهداشت و انتقال آب از مهمترین دغدغههای علمی روز دنیا هستند.

در سالهای اخیر رشد جمعیت و توسعه صنعتی همراه آن و استفاده از كودهای مختلف در كشاورزی باعث شده كه آبهای زیرزمینی هر روزه با مواد شیمیایی جدیدی آلوده شوند و بهمرور زمان از كیفیت آنها كاسته شود.

مدیركل بحران استانداری خوزستان اظهار كرد: مشكل بحران آب از بحث خشكسالی و كمبود آب از سال 81 و 82 پیشبینیها شروع شد. ضمن اینكه در خوزستان تنها در سال 87 افزایش بارندگی داشتیم و بعد سیر نزولی بود. سال زراعی 93 ـ 94 در استان خوزستان 34 درصد كاهش نسبت به سال نرمال داشتیم. در تمام شهرستانها هم آمار گرفتیم؛ مثلا در ماهشهر 52 درصد و در آبادان 51 كاهش بارندگی نسبت به سال نرمال داشته و وضعیت حادی بوده است.

هاشم بالدی افزود: امسال وضعیت بارندگی در ماهشهر نسبت به سال گذشته 50 درصد، شادگان 56 درصد و شوش هم 58 درصد كاهش داشتهاند. امسال بهصورت كلی در اكثر استانها نسبت بارش كاهش داشته و بحث خشكسالی كشوری است.

وی تصریح كرد: بارندگی در استان خوزستان، امسال 65 درصد نسبت به سال زراعی گذشته كاهش داشته است. البته این نكته نباید فراموش شود كه اكثر استانها دچار خشكسالی و كاهش بارندگی شدهاند.

وجود پنج رودخانه جاری در خوزستان

مدیركل بحران استانداری خوزستان بیان كرد: استان ما پنج رودخانه جاری دارد و از نظر آبهای جاری و رودخانه رتبه یك كشور را دارد. مدیریت بحران خوزستان در اینگونه موضوعها ورود پیدا كرده تا بلكه بتوانیم مقداری از مشكلات موجود استان در حوزه كمبود آب را با انجام كارهای علمی كاهش دهد.



بالدی ادامه داد: جلسات مختلفی را برای برگزاری یك سمینار در دانشگاه شهید چمران اهواز برگزار كرده و پیشنهاد دادیم تا مشكلات كیفی و كمی آب، معضلات سرشاخهها، پسابهای هدایتشده به رودخانه و عدم توجه به پدافند غیرعامل بهعنوان محورهای اصلی سمینار در نظر گرفته شوند. توسعه پایدار با نگاه به مدیریت رودخانه نیز از دیگر محورهای پیشنهادی ما بود چون توسعههای صنعت و كشاورزی در خوزستان باید با نگاه مدیریتی به منابع آبی باشد.

وی عنوان كرد: برای زمینهای كشاورزی حوزه رودخانه دز و كارون، كشت بدون محدودیت را با مدیریت صحیح منابع آبی اعلام كردیم تا كشاورزان در بحث استفاده از آب ورود پیدا كرده و با استفادههای بهینه به كار خود ادامه دهند.

نبود فرهنگ مصرف آب كشاورزی

مدیركل بحران استانداری خوزستان یادآور شد: متأسفانه حلقه مفقوده این استان در بخش كشاورزی بحث فرهنگسازی نحوه استفاده از آب است. به نظر من كشاورزان باید فرهنگ استفاده از آب و مشكلات كمبود آب استان را دانسته و خودشان برای استفاده بهینه آب در كشاورزی پیشقدم شوند. اگر كشاورزان خودشان پیشقدم شده و آگاهسازی شوند قطعا شاهد پیشرفتهای بسیار خوبی در این حوزه خواهیم بود.

بالدی اضافه كرد: برای رودخانههای مارون، زهره هندیجان و كرخه هم جلساتی تشكیل داده و درخواست رهاسازی آب از سدهای سیمره و كوثر را به وزارت نیرو دادهایم. مقررشده تا در جلسات بعدی نتایج پیگیریهای این تقاضا را احصاء كرده و در صورت موافقت وزارت نیرو، جهاد كشاورزی استان هم باید نسبت به استفاده آبیاریهای صحیح برای كشاورزان اقدام كند. اگر هم با این درخواست موافقت نشد كه باید شاهد ممنوعیت كشت باشیم.

وی در پاسخ به این سؤال كه آینده خوزستان با ادامه این روند چگونه خواهد بود، گفت: با این روندی كه اكنون در حال طی شدن است و همچنین پیش بینی شده كه سال آینده هم وضعیت بارندگی بهتر از امسال نخواهد بود به نظر من آینده استان مواجهه با تنش و بحران آب خواهد بود.

مدیركل بحران استانداری خوزستان گفت: امسال از 31 استان، 27 استان كاهش بارندگی داشتند. از كل كشور كه حدود 17 و هشتدهم درصد كاهش بارندگی داشتیم سهم استان 33 و هشتدهم بوده یعنی بالاتر از میانگین كشوری شاهد كاهش بارندگی بودهایم.

بالدی عنوان كرد: برای استان باید برنامهریزی جامعی داشته باشیم كه شامل بحث شبكههای آبیاری سازمان آب و برق كه باید تعریفشده و كنترلشده باشد و همچنین در ارتباط با مدیریت كشت یا نوع الگوی كشت هم باید روشی انتخاب شود كه از نظر مصرف آب كمتر بوده و در عین حال سودآوری بیشتری باشد.

تغییر الگوی كشت

وی با اشاره به اینكه باید برای نگهداری باغات دائمی باید برنامهریزی شود، گفت: یكی از مواردی كه در جلسه وضعیت آب كشاورزی داشتیم این بود كه سازمان آب و برق باید طرح جامع مدیریت آب و سازمان جهاد كشاورزی نیز باید طرحی برای الگوی كشت را تعریف كنند.

مدیركل بحران استانداری خوزستان یادآور شد: یكی از برنامههای در دست اقدام استانداری خوزستان، بحث جلوگیری از انتقال آب بیش از حد از سرشاخههای رودخانههای خوزستان است. البته وزیر نیرو در آخرین سفر خود به خوزستان اعلام كرد كه هیچ برداشتی از سرشاخهها به غیر از برای آب شرب نداشتهایم.



بالدی تأكید كرد: از مرداد 92 تا اكنون هیچگونه آبی منتقل نشده و برنامههای انتقال هم لغو شده است. حتی بحث احداث سدهای معشوره لرستان یا سد چمشیر بوشهر همه متوقف شدهاند.

طرح آبرسانی غدیر طبق پیشبینی پیش نمیرود

وی تصریح كرد: برای كیفیت آب شرب در خوزستان و تصفیه آن طرح آبرسانی غدیر تعریف شد كه متأسفانه وضعیت بهرهبرداری از این طرح طبق برنامه پیش نمیرود. البته خوزستانیها باید به این نكته توجه داشته باشند كه از آبی كه در حال حاضر دارند باید بهصورت بهینه مصرف كنند. همچنین باید برنامهریزیهای لازم انجام شود تا پسابهای شهری و كشاورزی نباید وارد رودخانه شود.

مدیركل بحران استانداری خوزستان بیان كرد: پیگیریهایی انجام دادیم تا كلیه پسابها و فاضلابهای بیمارستانهای استان از رودخانهها جدا شود كه خوشبختانه این اقدامات به نتیجه رسیده و در حال حاضر پساب و فاضلاب هیچ بیمارستانی در خوزستان به رودخانهها سرازیر نمیشود. بحث جمعآوری فاضلابهای شهری در چند نقطه اهواز را نیز در دستور كار قرار دادهایم.

بالدی ادامه داد: در حال تلاش برای مهیاكردن تأسیسات ایستگاههای تصفیهخانه شرق اهواز هستیم تا هر چه سریعتر آن را راهاندازی كنیم. با راهاندازی این تصفیهخانه تمام فاضلابهای شرق جمعآوری شده و آب تصفیهشده آنهم میتواند در مصارف دیگر استفاده شود. برای راهاندازی این ایستگاه نیاز به تأمین اعتبار برای خرید تجهیزات هستیم.

وی یادآور شد: در غرب اهواز هم دو نقطه داریم كه باید مشكل آنها توسط آبفا حل شود. زه آب شیلات و كشاورزی باید طوری برنامهریزی شود كه زه آب شیلات را برای كشاورزی استفاده كنند چون كود هم دارد.

شوری بالای آب در آبادان و خرمشهر

مدیركل بحران استانداری خوزستان در ارتباط با كیفیت آب شرب در خوزستان گفت: هماكنون در شمال استان كیفیت آب شرب تا حدودی خوب است به جز دو منطقه در دهدز كه نیاز به ساماندهی شبكه آب و فاضلاب دارند. در جنوب استان شهرهایی مثل آبادان و خرمشهر با بحث شوری آب و ای. سی بالا مواجه هستند كه باید برای آنها چارهای اندیشید. متأسفانه بحث كمبود اعتبار در استان برای مسئله آب و فاضلاب بسیار شدید است.

بالدی در پاسخ به این سؤال كه چرا برخی از شهرهای استان مثل مسجدسلیمان یا برخی از روستاها قطعی آب مكرر هست، گفت: مسجدسلیمان بحث ایرادات شبكه آبرسانی را دارد به این صورت كه شبكههای موجود در شهر توانایی انجام كار بهصورت 24 ساعته را ندارند. در ارتباط با روستاها هم باید گفت بهعنوان مثال وقتی 20 روستا با هم به یك شبكه پمپاژ آب وصل هستند قطعا هنگام آبرسانی بهصورت یكجا برای 20 روستا آب دچار افت فشار میشود.

هدر رفت بالای آب در خوزستان

معاون درآمد و امور مشتركان آبفا خوزستان اظهار كرد: در مورد موضوع افت فشار باید گفت خوزستان یكی از استانهایی است كه هدر رفت آب در آن بالا بوده و یكی از دلایل این هدر رفت همجنس زمین و شورهزار بودن آن است.



محسن درفشان افزود: مصرف آب وقتی بالا برود، قطعا آب ورودی به ایستگاههای پمپاژ كاهش پیدا میكند و این فشار زیادی كه از طریق شبكه به پمپاژ وارد میشود باعث كاهش افت فشار آب میشود.

وی تصریح كرد: بسیاری از شبكههای انتقال آب فرسوده بوده و به این دلیل هنگام انتقال آب، چون لولهها دچار شكستگی میشوند مشتركان در نهایت با قطعی موقت و در برخی مواقع مقطعی آب تا هنگام انجام كامل تعمیرات مواجه میشوند. انجام تعمیرات و ساماندهی شبكههای انتقال آب نیاز به اعتبارات خاصی دارند كه در صورت تأمین اعتبار اقدامات لازم را انجام میدهیم.

معاون درآمد و امور مشتركان آبفا خوزستان بیان كرد: در استان خوزستان، 55 درصد برداشت ما و تصفیه آبی كه به مردم ارائه میشود از طریق رودخانههای سطحی است. هر چه كه سطح رودخانهها كاهش پیدا كند طبیعتا كیفیت آب را هم تحت تأثیر قرار میدهد.

مشكل وجود میكروب در آب نداریم

درفشان ادامه داد: متأسفانه در حال حاضر شاهد كاهش سطح رودخانههای استان هستیم و این كاهش بر كیفیت آب تأثیر مستقیم دارد. البته نباید این نكته را فراموش كرد كه در كل استان مشكل میكروبی در آب شرب نداریم.

وی عنوان كرد: كاهش آورد رودخانه بیشتر بر مسائلی چون شوری آب، (EC)، كدورت، رنگ و روی آب تأثیر میگذارد ولی با توجه به مواد گندزدایی كه در تصفیهخانهها به آب تزریق میشود خوشبختانه میكروبهای موجود در آن از بین میروند.

درفشان اضافه كرد: طرح غدیر یكی از پروژههایی است كه وزارت نیرو اهتمام ویژهای نسبت به آن داشته و در دستور كار قرار دارد. با اجرای این طرح شرایط آب آشامیدنی در خوزستان از بد به خوب تغییر كرده و با بهرهبرداری نهایی آن قطعا به شرایط عالی خواهیم رسید.

وی در پایان یادآور شد: اگر طرح آبرسانی غدیر اجرا نمیشد باید در شهرهای اهواز، شادگان، آبادان، خرمشهر و دشت آزادگان با آبی دارای شش تا هفت هزار (EC) روبرو میبودیم. اما اكنون وضعیت آب شهرهای آبادان و خرمشهر بسیار بهبود پیدا كرده است

توزیع كلر بین روستائیان

سرپرست مركز بهداشت خوزستان نیز اظهار كرد: بهداشت آب شرب را از نظر میكروبی و كلر بررسی كرده و خوشبختانه هیچگونه آب میكروبی در اهواز و سایر شهرهای استان نداریم. میزان كلر آب در مناطق شهری در حد هشتدهم تا یك (پی. پی. ام) است.

شكرالله سلمان زاده افزود: در بعضی از مناطق روستایی هم كلرزدایی آب شرب به اندازه استاندارد انجام نمیشود اقدام به توزیع كلر مادر میان اهالی روستا كرده و آموزشهای لازم را نیز به آنها ارائه میدهیم.

وی تصریح كرد: سختی آب در خوزستان بالا بوده و مردم رغبت نمیكنند كه از آب لولهكشی استفاده كنند. وقتی سختی آب بالا باشد یعنی آن آبشور خواهد بود. وقتی میزان نمك در آب آشامیدنی بالا باشد طبیعتا برای كلیه مضراتی داشته و فشار خون را هم برای مصرفكننده به دنبال دارد. وجود نمك در آب شرب باعث رسوب كلسیم و فسفر در كلیه شده و در نهایت ایجاد سنگ كلیه میكند.

سلمان زاده بیان كرد: اگر مردم آب شیرین را از كارخانهها خریداری كنند مشكلی نداریم چون كلرزدایی در این كارخانهها بهخوبی انجام میشود. عمده مشكلات موجود از آنجایی شروع میشود كه مردم آب شیرین را از دورهگردها تهیه میكنند و متأسفانه میزان كلر آبی كه توسط این افراد به فروش میرسد صفر است.

وی در پایان گفت: دورهگردهایی كه اقدام به فروش آب شیرین میكنند را ساماندهی كرد و قرار است تا آموزشهای لازم را به آنها ارائه كنیم. همچنین بعد از ارائه آموزش كلر مادر را در اختیارشان میگذاریم تا آبهای شیرینی كه قرار است به مردم بفروشند را كلرزدایی كنند.

علل آلودگی آب خوزستان

همچنین عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر اظهار كرد: رودخانهها باید به لحاظ استانداردهای محیطزیست از جمله نیترات، فسفات، (COB) و (BOD) استانداردهای لازم را داشته باشند ولی وقتی این استانداردها افزایش پیدا كند قطعا موجب ایجاد آلایندگیهایی در رودخانه میشود.

ابراهیم رجبزاده افزود: ورود پسابهای كشاورزی، شهری و شیلات و حتی گاومیشهایی كه در آب است قطعا آلایندگیهایی را برای رودخانه به دنبال خواهد داشت. متأسفانه در حال حاضر میزان كولیفور در رودخانه كارون بالا است.



وی در ارتباط با كیفیت آب شرب خوزستان گفت: خوشبختانه تصفیهخانهها در این استان فعال بوده و به جز بالا بودن میزان سختی آب و هدایت الكتریكی هیچ مشكلی در سایر پارامترهای كیفیت آب نداریم. در حقیقت تمام پارامترهای كیفیت آب در تصفیهخانهها رعایت شده و خوشبختانه كیفیت آب شرب خوب است

عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر عنوان كرد: كاهش دبی آب كه ناشی از كمبود حق آبه رودخانه است و همچنین كاهش بارندگیها از جمله عوامل علت افزایش شوری آب هستند. البته بیشترین عاملی كه باعث شوری آب رودخانه كارون شده است كوههای نمكی سد گتوند است كه به سمت آن جاری میشود.

مرگ رودخانه كارون به علت نمك

رجبزاده تأكید كرد: اگر قرار است آبشور گتوند بهتدریج وارد كارون شود این رودخانه بهتدریج میمیرد. باید تونلهایی احداث شده و این نمكها مستقیم به خلیجفارس هدایت كنند تا حتی وارد مصب های رودخانهها هم نشود. در حال حاضر این كار را انجام ندادهاند چون هزینه بالایی دارد.

وی یادآور شد: باید بدانند كه در صورت ادامه روند ورود نمك به رودخانه كارون و افزایش شوری آب آن وقت تا دو یا سه سال دیگر این رودخانه حیات خود را از دست داده و شوری آن را نمیتوان تا 100 سال آینده هم جبران پیدا كرد.

عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر ادامه داد: شوری آب در رودخانه باید بین یك تا دو درصد بوده و وقتی لب شوری باشد تا 9 تا 10 میلیگرم باشد. آب دریا نهایتا باید تا 30 میلیگرم باشد ولی میزان شوری آبی كه از سد گتوند به سمت كارون هدایت میشود حدود 150 میلیگرم بوده و این مسئله فاجعه است.

گزارش: كوثر كریمی